Semax

Een stukje ACTH met een beschermend staartje

ACTH is een hormoon van 39 aminozuren uit de hypofyse dat de bijnier het signaal geeft om cortisol te maken. In Utrecht liet de farmacoloog David de Wied in de vorige eeuw zien dat korte stukjes van dit hormoon het gedrag van ratten beïnvloeden, zonder de bijnier aan te zetten. Op dat idee bouwt Semax voort.

Het peptide bestaat uit de posities 4 tot en met 7 van ACTH (Met-Glu-His-Phe), gevolgd door Pro-Gly-Pro. Het werd in Rusland ontwikkeld en staat daar als neusdruppels geregistreerd, onder meer voor herstel na een beroerte en bij cognitieve stoornissen. In de EU en de Verenigde Staten is Semax geen toegelaten geneesmiddel.

Hoe Semax werkt: geen hormoon, wel BDNF

Om de bijnier aan te zetten, moet ACTH binden aan een receptor die een veel langer deel van het hormoon herkent, met onder meer een cluster positief geladen aminozuren op de posities 15 tot 18. Dat deel ontbreekt in Semax volledig. Ook de reeks His-Phe-Arg-Trp, waarmee verwante hormonen zoals alfa-MSH hun receptoren aanzetten, is maar voor de helft aanwezig.

Wat Semax wel doet, is vooral in ratten onderzocht. Na toediening via de neus steeg in de hippocampus, een hersengebied dat belangrijk is voor leren en geheugen, de aanmaak van BDNF en van zijn receptor TrkB. BDNF is een groeifactor die zenuwcellen helpt overleven en nieuwe verbindingen te vormen.

Daarnaast zijn er knaagdierstudies naar effecten op dopamine en serotonine, en naar de activiteit van genen na een kunstmatig opgewekt herseninfarct. Op welke receptor Semax als eerste aangrijpt, is nog altijd niet vastgesteld.

Wat het onderzoek laat zien

Het meeste werk is preklinisch. Per onderzoeksvraag ziet het beeld er zo uit:

Het dierexperimentele werk is redelijk consistent: verschillende studies zien een effect op BDNF en op genen rond afweer en bloedvaten in beschadigd hersenweefsel. Het komt echter overwegend uit een klein aantal Moskouse instituten, en herhaling door groepen in andere landen is schaars.

Aan de klinische kant is het beeld dunner. De studies bij patiënten na een beroerte zijn klein en grotendeels in Russischtalige tijdschriften verschenen; een grote internationale trial met een placebogroep ontbreekt. Dat Semax in Rusland is geregistreerd, zegt vooral iets over de Russische beoordeling, niet over breed gedragen bewijs.

Doses in de literatuur: dun gezaaid

Controleerbare doseringsgegevens zijn voor Semax schaars. In rattenstudies ging het om kleine hoeveelheden per kilo lichaamsgewicht, via de neus of via een injectie. De precieze waarden verschillen per studie en per diermodel en staan in de methodebeschrijving van elke publicatie.

De Russische neusdruppels hebben een eigen registratie met eigen voorschriften, maar de onderbouwing daarvan is buiten Rusland slecht toegankelijk. Westers onderzoek naar de dosis bij mensen bestaat niet. Schema's die online rondgaan, zijn dus niet uit zulk onderzoek afgeleid en horen niet thuis in een literatuuroverzicht.

Bijwerkingen, risico's en open vragen

• Goed verdragen, volgens kleine studies. De Russische klinische studies melden weinig bijwerkingen. Omdat de groepen klein waren, zeggen ze weinig over zeldzame effecten.
• Geen hormoon, wel een actieve stof. Semax prikkelt de bijnier niet, maar grijpt in dierstudies wel in op groeifactoren en boodschapperstoffen in de hersenen. Wat dat op lange termijn betekent, is niet onderzocht.
• Weinig herhaling. Zolang vooral dezelfde onderzoeksgroepen publiceren, is niet uitgesloten dat bevindingen elders anders uitvallen.
• Gevoelig methionine. Semax begint met methionine, een aminozuur dat met zuurstof kan reageren. Geoxideerd materiaal is een andere stof met onbekende eigenschappen; warmte, licht en lucht versnellen dat proces.
• Geen geneesmiddel. Een onderzoeksflesje komt niet uit de productieketen van de Russische neusdruppels en is daar niet mee uitwisselbaar.

Semax kopen: waar let je op?

Bij Semax draait de controle om twee vragen: is het de juiste stof, en is die onderweg niet veranderd? Deze punten loop je na voordat je bestelt:

• Verwachte massa: 813,9 Da. Een piek net boven 814 staat voor het molecuul met één extra proton, een piek rond 408 voor het molecuul met twee.
• Geen piek van 16 extra. Een duidelijke nevenpiek die precies 16 Da zwaarder is dan de hoofdpiek, wijst op methionine dat met zuurstof heeft gereageerd.
• Geen verwisseling. Selank weegt 751,9 Da. Varianten met een acetylgroep of een amidegroep, vaak aangeduid als N-acetyl of amidaat, hebben een andere massa en zijn een ander product.
• 5 mg per flesje. Dat is de helft van de 10 mg die bij veel andere peptiden gangbaar is. Vergelijk prijzen daarom per milligram, zoals uitgelegd in de gids peptiden kopen.
• Koud, droog en dicht. Het gevriesdroogde poeder hoort bij aankomst in de vriezer bij -20 °C, in het donker en met de stop erop; na het oplossen gaat het in de koelkast.

King Peptides verkoopt het als Semax 5 mg: gevriesdroogd, volgens HPLC minstens 99% zuiver, en met een analysecertificaat per batch waarop ook de massaspectrometrie staat. De webshop verzendt vanuit een magazijn in de EU, en in Nederland duurt de levering 2 tot 4 werkdagen. Bacteriostatisch water is er apart te koop; alles is uitsluitend bedoeld voor onderzoek. Hoe je de massa en de zuiverheid op het certificaat terugvindt, lees je in een analysecertificaat lezen.

Veelgestelde vragen over Semax

Heeft Semax de hormonale werking van ACTH?

Nee. Het mist het deel van ACTH dat de bijnier aanzet, en in studies heeft het geen hormonale werking op de bijnier. Het onderzoek draait om wat het in de hersenen doet.

Waarom eindigt Semax op Pro-Gly-Pro?

Korte ACTH-fragmenten worden in het lichaam snel afgebroken. Het staartje Pro-Gly-Pro maakt het molecuul beter bestand tegen die afbraak. Bij Selank is hetzelfde principe toegepast.

Semax en Selank: familie of niet?

De twee delen hun staart en hun Russische herkomst, maar niet hun basis. Selank is afgeleid van het afweerpeptide tuftsine en wordt onderzocht op angst en stress; Semax komt van ACTH en wordt vooral onderzocht op herstel na een beroerte, BDNF en cognitie.

Is Semax in Nederland of België toegelaten?

Nee. Alleen Rusland heeft Semax als geneesmiddel geregistreerd. In Nederland en België wordt het uitsluitend als onderzoeksstof verkocht, en een onderzoeksflesje is een ander product dan het Russische middel.